Let op: deze pagina gaat over het Franstalige hoger onderwijs (Federatie Wallonië-Brussel), waar de studentenkoepel FEF op 17 november actie voert. In Vlaanderen en aan Nederlandstalige instellingen in Brussel gelden andere regels voor studiegeld en studietoelagen: zie vlaanderen.be. Het leefloon en uw rechten bij een betoging zijn federaal geregeld en gelden overal.
Deze pagina kiest geen kant: ze geeft de regels, de cijfers en de argumenten van elk kamp, met hun bronnen.
01Waarom deze betoging?
De studenten protesteren tegen de verhoging van het studiegeld en tegen hervormingen in het onderwijs, volgens Bruxelles Today (in het Frans). Dit vragen de organisatoren, en dit zijn de argumenten van de regering.
Wat de organisatoren vragen
De Franstalige studentenkoepel FEF vraagt:
gratis studiegeld;
meer sociale steun voor studenten;
een betere financiering van het onderwijs.
De argumenten van de tegenstanders van de verhoging:
Voor de FEF breekt de verhoging met vijftien jaar beleid voor de toegankelijkheid van het hoger onderwijs.
Er komt geen extra sociale steun bij de verhoging, en het bedrag wordt elk jaar geïndexeerd.
In sommige hogescholen, waar de kosten lager lagen, wordt de factuur vervijfvoudigd; studenten zeggen dat ze lessen missen om te gaan werken.
De regels over „financierbaarheid” in het decreet „Paysage” bedreigen de herinschrijving van studenten die niet genoeg studiepunten behaalden.
Volgens de PVDA (PTB) treft de verhoging tot 140.000 studenten.
De argumenten van de regering
Minister-president Elisabeth Degryse (Les Engagés), over het studiegeld:
Een inhaalbeweging: het studiegeld was sinds 2011 niet meer geïndexeerd.
Een progressief tarief, voorgesteld als rechtvaardiger: beursstudenten blijven op € 0, bescheiden inkomens en middeninkomens betalen minder dan het volle tarief.
Een inspanning naast andere: 255 miljoen euro besparingen in 2026 en 500 miljoen tegen 2029, in een Federatie Wallonië-Brussel met een tekort. De minister-president mikt op een begroting in evenwicht „binnen een kleine tien jaar”.
Over de financierbaarheid vonden we geen recente reactie van de regering. aan te vullen
De „financierbaarheid” in twee zinnen
Het decreet „Paysage”, dat het hoger onderwijs in de Federatie Wallonië-Brussel regelt, bepaalt hoeveel studiepunten een student binnen een bepaalde termijn moet behalen. Wie daar niet in slaagt, kan „niet financierbaar” worden: de instelling krijgt dan geen financiering meer voor die student en mag een herinschrijving weigeren.
Controleer uur en plaats.Op fef.be: de aangekondigde afspraak is om 11 uur aan Brussel-Centraal, met gezamenlijke vertrekken vanuit zeven Waalse steden.
Noteer twee nummers op papier.Dat van een vertrouwenspersoon en dat van een juridische permanentie: uw telefoon kan leeg raken of in beslag genomen worden.
Vergrendel uw telefoon met een code.Liever dan met uw gezicht of vingerafdruk, en maak een back-up voor u vertrekt.
Uw rechten
Vreedzaam betogen is een recht.In Brussel moet een betoging in openlucht toegestaan worden door de gemeente. Deelnemen aan een vreedzame betoging is geen reden voor een aanhouding.
Bestuurlijke aanhouding: maximaal 12 uur.Die is alleen toegestaan als het volstrekt noodzakelijk is om de openbare orde te handhaven.
Gerechtelijke aanhouding: na 48 uur beslist een rechter.Die gebeurt in het kader van een strafonderzoek. Vraag om een advocaat.
Achteraf
Noteer alles terwijl het nog vers is.Uur, plaats, zichtbare identificatienummers van agenten, getuigen. Police Watch, het observatorium van de Franstalige Ligue des droits humains, verzamelt getuigenissen.
Sinds het academiejaar 2026 hangt het studiegeld (minerval) in het Franstalige hoger onderwijs af van het gezinsinkomen. Tot dan bedroeg het maximaal € 835.
€ 0Beursstudentenongeveer één op de vijf studenten
€ 374Bescheiden inkomeninkomen net boven de grens voor een studietoelage
€ 835Middeninkomenongeveer 10 % van de studenten
€ 1.194Zonder bijzondere voorwaardeongeveer 58 % van de studenten, elk jaar geïndexeerd
≈ 10 %van wat een student de gemeenschap kost, gedekt door het maximale studiegeld
€ 10.037jaarlijkse kosten van een universiteitsstudent voor de Federatie Wallonië-Brussel (2023-2024)
€ 6.878kosten van een jaar, zonder studiegeld, voor een student die pendelt (raming van de FEF)
€ 12.350hetzelfde voor een student op kot (raming van de FEF)
04Wie stemde wat?
De verhoging van het studiegeld maakt deel uit van een ruimere tekst, het programmadecreet, dat de besparingen van de Federatie Wallonië-Brussel bundelt. Het Parlement van de Federatie keurde het goed op 5 juni 2026, rond 4 uur 's ochtends, na zowat 14 uur debat. De hervorming van het studiegeld wordt gedragen door minister-president Elisabeth Degryse (Les Engagés).
Voorde meerderheid: MR en Les Engagés
Tegende oppositie
De oppositie sprak van doordrukken en betwistte de procedure; amendementen van de PS schortten de stemming enkele uren op. Hoe elk parlementslid stemde, staat in het officiële verslag van de zitting op de website van het Parlement van de Federatie Wallonië-Brussel (in het Frans). na te gaan
Dezelfde tekst, voor leerkrachten
Leerkrachten in het hoger secundair onderwijs gaan vanaf het schooljaar 2026 van 20 naar 22 lestijden per week, of 10 % meer, zonder loonsverhoging.
Beginnende leerkrachten en leerkrachten van 60 jaar en ouder krijgen twee lestijden minder.
De vakbonden eisen minder werkdruk, betere loopbaanvoorwaarden en meer middelen voor de scholen. Ze kondigen een eigen actiedag aan op 24 november.
05Waar of niet waar?
Twee uitspraken die u vaak hoort. Eerst uw mening, dan de controle.
“Hoger onderwijs volgen kost bijna niets.”
Uw mening?
Misleidend
Het studiegeld blijft laag vergeleken met wat een studiejaar echt kost, en dat betaalt grotendeels de gemeenschap. Maar voor de student en het gezin kost een jaar veel meer dan het studiegeld: huisvesting, vervoer, materiaal, eten. En sinds het academiejaar 2026 bedraagt het studiegeld € 1.194 voor de meeste studenten.
€ 1.194 studiegeld zonder bijzondere voorwaarde, per jaar (2026-2027)
≈ 10 % deel van de kosten van een student voor de gemeenschap, gedekt door dat studiegeld
€ 12.350 kosten van een jaar op kot, zonder studiegeld (raming van de FEF)
De details en de bronnen
Wat klopt
Het maximale studiegeld dekt ongeveer 10 % van wat een student de Federatie Wallonië-Brussel kost: een universiteitsstudent kostte haar € 10.037 per jaar in 2023-2024, en het kabinet van de minister-president schat die kosten op € 8.000 tot € 12.000, naargelang de opleiding.
Beursstudenten, ongeveer één op de vijf, betalen geen studiegeld.
Wat niet klopt of onvolledig is
Het studiegeld is maar een deel van de factuur: volgens de FEF kost een jaar daarnaast nog ongeveer € 6.878 voor een student die pendelt en € 12.350 voor een student die een kot huurt.
Het studiegeld is gestegen: € 1.194 voor ongeveer 58 % van de studenten sinds het academiejaar 2026, tegenover € 835 vroeger, met een jaarlijkse indexering.
De grenzen van deze controle
De kosten van een student voor de gemeenschap verschillen sterk per opleiding en type instelling. De raming van de kosten van het studentenleven komt van de FEF, een betrokken partij in het debat over het studiegeld; een onafhankelijke officiële raming moet nog gevonden worden. Het aandeel van 10 % geldt voor het maximale tarief.
“Bij het OCMW krijgt een student geld zonder er iets voor te moeten doen.”
Uw mening?
Niet waar
Een student kan een leefloon van het OCMW krijgen, maar onder voorwaarden en met verplichtingen in een contract, het GPMI: de lessen volgen, de examens afleggen, de resultaten bezorgen, beschikbaar zijn voor een studentenjob als de situatie het toelaat. Het OCMW controleert de bestaansmiddelen en kijkt ook naar wat de ouders kunnen betalen.
€ 911,56 maximaal leefloon van een samenwonende student, per maand (september 2026)
€ 1.367,34 maximaal leefloon van een alleenstaande, per maand (september 2026)
55.000 jongeren en studenten met een leefloon in 2024, tegenover minder dan 24.000 in 2007
De details en de bronnen
Wat klopt
Het OCMW eist niet dat de student slaagt: wie niet slaagt, verliest de steun niet automatisch, zolang de lessen gevolgd zijn, de examens afgelegd en redelijke inspanningen geleverd.
Wat niet klopt
De steun is in principe voorbehouden aan studenten van 18 tot 25 jaar, ingeschreven in een voltijdse opleiding, die aantonen dat hun bestaansmiddelen ontoereikend zijn.
Ze verloopt via een schriftelijk contract, het geïndividualiseerd project voor maatschappelijke integratie (GPMI), verplicht sinds 2016: de lessen volgen, de examens afleggen, de resultaten meedelen, bereid zijn te werken, behalve om redenen van gezondheid of billijkheid.
Het OCMW onderzoekt de situatie van de ouders, die in principe moeten bijdragen in de studiekosten, en vraagt om de andere rechten te laten gelden: studietoelagen, gezinsbijslag.
De grenzen van deze controle
De praktijk verschilt van OCMW tot OCMW: juristen van de ULB stellen soms strengere eisen vast dan de wet, zoals de automatische schorsing van de steun als de student geen studentenjob heeft. De cijfers van de POD Maatschappelijke Integratie tellen jongeren en studenten samen.
Op 17 november 1939 sluit de nazibezetter in Praag de Tsjechische universiteiten na studentenbetogingen. Negen mensen, voor het merendeel studenten, worden zonder proces geëxecuteerd, en meer dan 1.200 studenten worden naar het concentratiekamp Sachsenhausen gestuurd. De Tsjechische universiteiten blijven gesloten tot het einde van de oorlog.
In 1941 maken studentenorganisaties in Londen van die datum de Internationale Studentendag.
Bronnen
Elk cijfer op deze pagina komt uit een van deze bronnen, die bijna allemaal in het Frans zijn. Een fout gezien? De pagina Over ons legt uit hoe u ze meldt.